
JmjM 












R5» 



mm 



M 



•'•v 



■I 4 



■ J 



m 






PP 3879 
.B7 
Copy 1 



QVAESTIOftES ARISTOPHANEAE 



DISSERTATIO PHILOLOGICA 

QYAH 
AD SVMMOS IN PHILOSOPHIA HONORES 

AVCTORITATE AMPLISSIMI PHILOSOPHORVM 
ORDINIS 

IN 

ALMA LITTERARVM VNIVERSITATE 

IENENSI 

OBTINENDOS 

SCRIPS IT 

ERNESTVS BONSTEDT 

POSNANIENSIS 



7 



rV 



FRANCOFVRTI AD MOENVM 

TYPIS IMPRESSIT AVGVSTVS OSTERRIETH 
M.DCCC.LXX.II 






<<^& 



DE ARIST0PHANI8 FABVLIS 
DAETALENSIVM BABYLONIORVM ACHARNENSIVM 



Aristophanes plus quadraginta comoedias scripsit ex quibus 
undecim tantum seruatae sunt. Harum fabularum — quarum 
unaquaeque per se ipsa satis idonea erat ad memoriam poetae 
immortalitati tradendam — antiquissima est ilia comoedia quae 
inscribitur Acliarnenses : quippe quae sexto anno belli Pelo- 
ponnesiaci, 1 olympiadis duodenonagesimae 2 anno tertio, anno 
a. Chr. quadringentesinio uicesimo quinto docta sit. 

lam uero antequam Acliarnenses conseriberet alias comoe- 
dias duas Aristophanes admodum etiamtum iuuenis 3 in scae- 
nam commisit, Daetalenses olympiadis duodenonagesimae anno 
priino, anno a Chr. quadringentesimo uicesimo septimo et Ba- 
bylonios 4 olympiadis duodenonagesimae anno secundo, a. Chr. 
anno quadringentesimo uicesimo sexto : quarum reliquiae tantum 
extant. 

Tres illas comoedias primas Aristophanes alieno nomine 5 
inscriptas in scaenam commisit. 

Quod eum lege 6 coactum fecisse qua anni poetarum cir- 
cumscripti fuissent uidetur negandum esse. Etenim talis lex si 
ualuisset nulla fuerat causa cur postea Athenienses mirarentur 7 



* Acb. u. 266. 29 \ coll. u. 141. 175. 415. 424. 760 scq. 

2 schol. Pac. 9'.»0. OMueller. hist. gr. Lit. II. 112. n. 

; » Nub. 528. Ran. 504 cum schol. Vesp. 1018. ct* III. neol xu>no>8. 
§ 16. in ed. II Arist. Th. I3orgk. OMueller. 1. 1. II. 215. n. 1. 

1 Ach. 377 seq. 

s Nub. 528. scq. Vc-sp. 1017. sq. Eq. 509 sq. c. BchoL coll. Kan. 89. 

' schol. Nub. 51D. Bergk. in Meinek. F. C. II 206. cf. Bode 
hi.it. gr. Lit. II 209. 

7 Eq. 512 sq. 

1 



— 2 — 

quod sero iuuenis poeta suo nomine chorum postulasset. Imrao 
equidem puto etiamsi nulla lex obstitisset incognito cuidnm 
poetae iuueni maioribus natu uiris notis iamque probatis con- 
certantibus suo nomine chorum impetrare sane difficillimum 
futurum fuisse praesertim cum qui chorum ab archontc impe- 
trauissent poetae iam ante actam fabulam quasi publico iudicio 
comprobati uidcrentur. Quid? quod ne spectatissimi quidem 
poetae, ut Sophocles et Cratinus, turpem repulsam semper 
euitarunt. 

Iam uero ipsum munus qucd turn quidem impositum orat 
poetae ut non modo chorum regeret fabulamque doceret sed 
etiam primas fere partes ageret 8 — Aristophanes ut uel postea 
rarissime 9 suscepit ita iuuenis praesertim non potuit non diffi- 
cilius existimare quam quod suis uiribus exsequeretur. Ncque 
immerito postremo Aristophanes dubitauisse mihi uidetur num 
ipsae illae fabulae, in quibus quasi index 10 extaret reipublicae 
Atheniensis, si auctoris iuuenis nomine pacne incognito in scae- 
nam commissae essent populo probatae forent cuius inconstantia 
et leuitate uel optimos ante se poetas comicos nimis uexatos 
uidisset. 

His omnibus de causis Aristophanes, opinor, conscriptas a 
se tres illas comoedias — Daetalenses Babylonios Acharnenses 
• — alteri tradidit qui suo nomine tanquam ipse illas com- 
posuisset et chorum ab archonte posceret et fabulas doceret. 
Quern primo quidem solum - 1 auctorem fabularum cum uulgo 
existimatum turn publice declaratum fuisse consentaneum est 
praesertim cum fabulis modo actis quis re uera fabulas scrip- 
sisset quaeri omnino non posset. 

Atque ilium quasi poetae uicarium, cuius nomen Aristo- 
phanes ipse nnsquam adfert, in tribus illis fabulis doceiiriis 



& Arist. Rhet. III. 1. 

9 in Eq. Nub. Pac. Pluh fabuli?. 

io Acb. 500. 655. 

" OMueller. 1. 1. II. 79. 80. n. 3. 110. r>. 1. 185. 



imum iudico Callistratum 12 fuisse euntlein per quern postea 
quae Aues et Lysistrata mscribuntur comoedias facile praecla- 
rissimas in scaenam commisit. Quem non modo histrionem sed 
ctiam poetam 13 fuisse et eum temporibus illis laudatum etsi 
aliunde non constat tainen res ipsa mihi docere uidetur. Eun- 
dem uero et uirum constantem atque optime de republica sen- 
tientem et amicum Aristophanis concordem fuisse licet etiam- 
nunc cognoscas inde quod nee ueritus est quae in eis comoediis 
liberrime hie quidem de republica Atheniensi iudicauerat ut 
sua proferre atque defendere neque recusauit quamuis Baby- 
loniis doctis ab Cleone in ius uocatus 14 aegre absolutus esset 
quin iam insequenti anno suo iterum nomine Acliarnenses 45 
Aristophanis in scaenam produceret. Cuius fabulae cum aliis 
locis turn parabasi Aristophanes Callistratum perinde ac si hie 
comoediae auctor fuerit se ipsum pluribus defendentem facit 
a contumeliis istis iniuriisque aduersariorum. Quod ilium 
quidem fecisse cum intellexisset sese iuuenem nullius turn auc- 
toritatis, quem aliquot post annis Cleo etiam uerberibus 16 casti- 
gasse dicitur, si palam causam Callistrati, quae re uera esset 
sua, suo in se nomine suscepisset nihil uel parum utique pro- 
fecturum esse quis est qui negetV 

Iam uero cum omnia optime euenissent atque Callistratus 
Daetalensibus Babyloniisque doctis secundus, Acharnensibus in 
scaenam commissis primus ex certamine uictor euasisset Ari- 
stophanes palam professus est se ipsum esse uerum illarum 
fabularum auctorem: id quod amicos nonnullos spectatoresque 



12 anon, de com. I. p. VIII. in Tb. Ber&k. Ar. ed. II, ibid. III. 
mm xojuojd § 12. ap. Dind. p. 23. III. (t. IV. 1. pro), de coin. p. 
1959.) opp. scho). Nub. 527 sq. uir. Ar. IV. p. IX. Bcrgk. XII. of. 
Ach. Au. Lysistr. Bergk in Mein. F. C. II. 923. AMuellcr. cd. Ar. 
Arli. praef. Elmsl. ad Acl). 355. 

13 OMueller. 1. 1. coll. II. 202. 

m schol. Vesp. 1284. OMuell. IT. 21h. 
15 argum. Ach. coll. Ach. u. 499. 
" Vesp. 1284. 

1* 



- 4 - 

acriores passim iani cognitum habuisse uerisimile est. Atque 
tantam auctoritatem tribus istis comoediis consecutus est ut 
non modo omnes ab eo peterent ut quam turn in manibus ha- 
bebat fabulam Equitum d7 suo ipsius nomine in scaenam pro- 
duceret sed etiam eidem illi qui olim metuerat ut chorum ab 
archonte impetraret publice chorus daretur. Quare quod Ari- 
stophanes in posterioribus comoediis se illarum fabularum auc- 
torem libenter atque cum spiritu quodam praedicat non 
mirabimur. 

Fauorem autem ilium Aristophanes omniumque studium 
consecutus erat cum arte insigniore qua iam primas illas fabulas 
composuerat turn uel maxime argnmcnto earum fabularum ac 
fere noua rerum tractatione. 

Principio cnim Attica comoedia 18 quasi ultro procreata 
ex communi populi ridendi inridendique studio nihil fuerat 
nisi ridicula qnacdam — ut locus et tempus ferebant — hominum 
rerumque cotidianarum imitatio. Quas uero poetae turn con- 
scripserunt comoedias melius descripsciis ludicra quasi quaedam 
et lasciua carmina fuisse. Nam iocularia tantum secuti et ridi- 
cula quae frigida satis sacpe et lepore destituta erant poetae 
isti in argumento abiecto atque humili et in foedis uel maxime 
atque incultis rebus uersabantur — nimium unius uulgi plan- 
sum captantes. 

Quo factum est ut eodem tempore quo — Atheniensium 
animis omni politiore elegantia imbutis — tragoedia ab Aescliylo 
et ab Sophocle perfecta erat comoedia etiamtum contempta ac 
nullo numero esset. Quam adeo iacentem comoediam Periclis 
denique aetate Cratinus et qui summo studio cum eo concer- 
tabat Eupolis 19 etsi nondum ad tragoediae perfectionem ex- 
tulerunt tamen ad politiorem humanitatem reuocaiunt. Quod 



17 Eq. 509 sq. 

*« Vesp. 56 sq. 1019 sq. Nub. 94*> sq. cf. V. «*•. n. v.wp. §2. in 
Bergk. Ar. ed. II. 

!9 cf. in Bergk. ed. Ar. II. pro), do com. II. § 1-3. III. §7. 11. 
12. VIII. § 16. 24. 



_ 5 — 

i Hi perfecerunt cum eis rebus quae in prisca ilia comoedia 
foeclae fucrant et incultae pfudenter ad artis forniani redactis 
et temperatis turn ipso illo argumento abiecto prorsus im- 
mutato. 

Ut enini omnes poetas ex hominum omnino ingenio et 
morions operum argumenta sumere oportet, ita est scaenicorum 
poetarum fabulis suae ipsorum aetatis quasi imaglnem cxpri- 
merc eis uel maxime propositis rebus quae summa necessitu- 
dine cum animis ac studiis aequalium coniunctae sunt. Id uei'O 
summi illi et germani poetae Cratinus et Eupolis prudent er in- 
lellexisse uidentur cum ipsam rempublicam quam ipsa ilia 
aetate uehementissime populus Atlieniensis amplectebatur comoe- 
diarum suarum quasi argumentum facerent. Qui diuersissimi 
ingenii uiribus et arte poetica sed pares studio ueritatis ac 
consentientes de rebus humanis in pertractando illo argumento 
id praecipue spectabant ut dolorem inritationemque animi quibus 
adfecti erant deprauatis suae aetatis moribus in summam dica- 
citatem et acerbitatem effunderent — quaecunque uitiosa anim- 
aduertebant et noxia in rebus uel publicis uel domesticis 
grauiter et liberrime notantes atque perstringentes. 

lam uero idem illud argumentum grauissimum Aristoplianes 
illorum aetati suppar maiore etiam ardore atque libertate am- 
plexus est et cum omnium qui ante eum scripserant comoedias, 
Cratini inprimis et'Eupolidis 20 uirtutes sibi parauisset uitia eui- 
tasset ipsam comoediam eximia arte et praeclarissimo ingenio 
ad summam perfectionem perduxit. 

Quae autem ilia aetate argumentum erat comoediae res- 
publica Atlieniensis iniinutata prorsus et in summum discrimen 
uocata erat. 

Antiquitus enim cum mcTribus Atlieniensium animis mode- 
rantibus et quasi uinculis continentibus — legum oboedicntia 
uera existimaretur libcrtas ipsa respublica tanta auctoritate fuit 
ut ciuium uoltmtatem atque arbitrium cohiberet. Qua sola re 



20 A. W. v Sehlegel, Voiles, lib. dram. K. u L. I. 314. 



— 6 - 

factum esse ut respublica Atheniensis adeo uigeret omniumque 
artium studiis laetissime floreret quis est qui neget? 

At enim uero Periclis aetate cum progressa eruditione 
omnes res diuinae et liumanae obnoxiae fierent hominum rationi 
uel opinioni quibus salus reipublicae continebatur — religio 
leges mores labefactata sunt. Pericles quidem qua erat pru- 
dentia atque auctoritate etiamtunc impediuerat quominus istud 
ut ita dicam singulorum ciuium arbitrium ipsis rebus ciuilibus 
temere se immisceret. At eo mortuo in ipsis tumultibus bellicis 
prodita est respublica omnium ciuium arbitrio ac licentia summa 
declarata est libertas. 

Quae uero in republica Atheniensi quasi ex ipsis hominum 
animis enata erant mala sophistaruni artibus aucta sunt atque 
perfecta. Sopliistae enim cum a contemplatione naturae et 
mundi ad hominis naturam conuersi hominem modum esse om- 
nium rerum statuissent ipsius hominis arbitrium et cupiditates 
quasi nouas uitae leges constituent!] t. Quibus omnibus rebus 
postremo factum erat ut omnes res priuatae et publicae Athenis 
adflictae atque corruptae essent. 

In ista autem communium temporum Iabe ac pernicie 
uersabantur illorum poetarum comoediae. Atque hoc poesis ar- 
gumentum, quod quidem per se ipsum non risum potius quam 
dolorem atque fastidium mouere et ab omni perfectiore arte 
abhorrere uidetur, Aristophanes qua erat ingenii ui atque artis 
perfectione ita tractauit ut omni dolore ac fastidio superatis 
omnia ad laetissimam hilaritatem et ad concentum quendam 
consensumque rerum uocaret. Nam in comoediis suis cum se 
uinclis ueritatis prorsus . liberasset euolauit ille quidem omni 
rerum humanarum miseria solutus ac liber quasi in fastigium 
quoddam ingenii hilaritatisque unde — omnia quae hominibus 
acciderent infra se esse iudicans — in ipsam uitam quasi in 
fabulam quandam inspexit cuius partes agunt ipsi homines et 
dictis et factis ad admirandum et ad inridendum spectatoris 
animum commouentes. Atque ita — id quod omnibus artibus 
inprimis debet propositum esse — quasi conciliate ingenio arti- 



- 7 — 

ficis cum argumento artificii — aniimim non solum cum clelec- 
tatione aliqua mouct seel etiam liumanissima quaclam uoluptate 
adficit. Unde mihi quidem manauisse uidetur diuturna ilia et 
quasi aeterna uis comoediarum Aristophanis ut qua ipse con- 
citatus est ingenii summa delectatioue amnios omnium qui cum 
adeunt penitus perfundat adeo ut obliuiscantur et sui ipsorum 
et rerum humanarum ueritatem atque miseriam. 

Quod sumraum et praeclarissimum artis propositum Ari- 
stophanes interdum minus uidetur adsecutus esse in primis illis 
quas commemorauimus comoediis cum quo erat iuuenili ardore et 
impctu omnium rerum ruina ac labe summo etiamtunc dolore 
adficeretur necdum ad tranquillitatem aequitatemque animi per- 
uenire posset. Etenim dolori tantum et animo suo inritato 
obtemperans quidquid in ipso erat odii grauissimi acerbissi- 
mique liberrime ille quidem in his primis comoediis aduersus 
noua suae aetatis studia protulit. 

Attamen inter illas comoedias propius recedere arbitror 
ab ilia perfectione quam postea Aristophanes consecutus est 
Acharnensium fabulam: quippe quae iam inde a primo initio — 
inuenta inter tumultus bellicos unius hominis pace priuata — 
extra leges condicionesque uitae humanae elata quasi in per- 
petuitate quadam rerum ingeniose fictarum uersetur. 

Sod etiam aliud quid quod non tarn ingenio et arte quam 
animo continetur Aristophanes aeque in omnibus suis comoediis 
persecutus est. 

Est enim quasi altera pars officii poetarum ut non modo 
sibi solis ut ita dicam satisfacere studeant poetae sed etiam 
animorum eorum qui legant uel audiant rationem habeant atque 
id spectent ut auctores his quidem existant optimorum con- 
siliorum. 

Atque ita Aristophanes qui in ciuium suorum animis 
praeclaram quandam atque ingenuo homine dignissimam spem 
collocans reliqna nieliora fore nunquam desperabat ubi primum 
ad scribendum Be contulit id agendum sibi in comoediis suis 
constituit ut rcipublicae utilitati seruiret ct ciuium suorum com- 



_ 8 — 

modis consuleret 21 . Qua in re uel summam Aristophanis uir- 
tutem ac laudem positam esse iudico. 

lam uero consilium illud Aristophanes se nullo alio modo 
melius effecturum optime intellexit quam si ,,ciues inspicere 
tanquam in speculum in uitas hominum suorum iuberet atque 
ex aliis sum ere exempla sibi". Atque ita nullo ille quidem par- 
tium studio compulsus sed suo tantum ipsius iudicio ductus 
quae mala falsa perniciosa quaeque bona uera salubria cxisti- 
mabat populo in fraudem impulso atque corrupto in suis co- 
moediis quasi ante oculos posuit. 

Quod indicium suum Aristophanes neque ex disciplina 
moribusue quibus tunc homines regebantur neque ex mera 
cogitatione aut animi sententia desumpsit sed ex ipsa contem- 
platione uniuersarum rerum quas Athenienses atque Graeci 
gesserant informauit. Temporum uero iniquitatem animad- 
uertens cum in mentem sibi reuocaret quantum olim ciuitati 
Atheniensi roboris atque firmitatis fuisset cum praeclarissime 
ciues ad Marathonem Persas deuincerent fugere cum non 
potuit fuisse antiquos mores atque legum oboedientiam quibus 
ciuitas Atheniensis adeo aucta atque finnata esset. Itemque 
iudicauit earn tantum ciuitatem stare ac uere liberam esse 
posse in qua hominum animis mores moderarentur atque leges 
procul abiectis omnibus rerum nouarum studiis quibus ab anti- 
quo illo et uere Graeco animo uel maxime abhorrentibus ad- 
flicta omnia atque corrupta uideret. Quare non modo quae 
ridicula aut perniciosa sibi uiderentur ubicunque ilia quidem 
inuenit poeta noster adgressus est sed etiam uiam ciuibus suis 
monstrauit et rationem qua tandem aliquando ad meliorem 
uitae condicionem reuerterentur. Et docet Aristophanes iterum 



21 EccL 583. Vesp. 1074. Thesm. 399. 427. Au. 912. Ran. 686. 
771. 1030. 1049. 1054. 1420. 1500. Pac. 736. 748. Vesp. 1030. Eq. 
1271. coll. Ach. 500. 626. 474. 620. 625. 631. 633. 655. Eq. 508. cf. 
IV. § 2. VIII. § 3. 5. IX. § 3. 4. in Prol. de com. in ed. Ar. II. 
Th. Bergk, 



— 9 — 

ac saepius oportere dues omni proprio arbitrio omnibusque 
cupiditatibus abiectis constariti animo solam sequi 22 auetori- 
tatem leguni et momm maiornm qui communis patriae amove 
incensi suis commodis utilitatibusque summam reipublicae sa- 
lutem potiorem habuissent. Quare opponere libet antiquoruin 
teniporam robur atque integritatem suae aetatis infirmitati et 
labi leuibusque et miseris aequalibus qui omnibus cogitationibus 
in res liumillimas atque contemptas abiectis nihil altum nihil 
magnificnm ac diuinum suspicere possent — germanos illos 
perfectosque Graecos qui apud Marathonem rem praeclare 
gessissent, eosdem illos a quibus ceterorum Graecoruin fortis- 
simos uiros edueatos esse Plato praedicat. 

Quanquam quid opus est pluribus ? Id egit Aristophanes 
ut de omnium rerum et pviuatarum et publicarum condicionibus 
libere atque ingenue iudicans in comoediis suis uniuersam rem- 
publicam quasi oculis spectantium subiceret. Quod uniuersum 
ut ita dicam poesis suae consilium etsi in aliis comoediis alio 
modo adsecutus est tamen sine ex ipsa republica alacri animo 
et audacissima fiducia plurimas uariasque res desumpsit sine 
facetissime ipse rerum condlciones inuenit — omnia semper in 
illo quidem consilio posita erant. 

Hoc autem consilium suum Aristophanes in singulis comoediis 
ita est exsecutus ut unain ex rebus priuatis publicisue et cor- 
ruptissimam et grauissimam fabulae quasi argumentum subiceret 
unde causas repeteret uniuersae reipublicae libere per- 
stringendae. 

Atque ita Daetalensium 23 fabulae argumentum hmentutis 
uoluit institutionem esse: id quod maxime proprium fuisse 
iuuenis poetae uixdum ex scholarum umbraculis egressi mihi 
quidem uidetur. 



22 Eq. 565. 1337. Nub. 961. Ran. 718. 727. 1015. 1025. 1072. 
et pnssim. cf. Tagenisf. fr. 

- ! Nab. 527 sq. 1172. c. Schol. cf. anon, de com. I. p. VIII. 
ap. Bergk coll. Vesp. 56 sq. 



- 10 - 

Institutio autem iuuentutis optima ilia quidem antiquitus 
quam corrupta esset ipsa republica misere deprauata — iterum 
ac saepius etiani In posterioribus comoediis professus est. Nam 
cum ad publicas res gerendas iuuenes Athenis educarentur 
quales quoque tempore erant rationes ciuiles talis fuit educatio 
iuuentutis. Quare ut antiquis temporibus iuuentus ad legum 
morumque oboedientiam instituta erat ita temporibus belli Pelo- 
ponnesiaci cum omnium libidinum atque uoluptatum maturitas 
erupisset — iuuenes sophistarum inprimis disciplina ad licen- 
tiam uel maxime atque cupiditatem informati sunt. Quo factum 
est ut liuius aetatis iuuentus sanctos illos maiorum mores atque 
qui ipsis illis moribus etiamtunc imbuti erant seniores uiros 
bonos despiceret et id unum agens ut omnibus rebus ciuilibns se 
immisceret nihil antiquius haberet quam ut istam uim dicendi 
facultatemque sibi pararet qua do omnibus rebus propositis 
facile uerba facere posset. 

Quod cum reipublicae moribus depravatis adeo immu- 
tatam illam institutionem iuuentutis et ipsam rursus ad cor- 
rumpendam et quasi deperdendam omnem vitam priuatam et 
publicam uel plurimum ualuisse saepius alibi professus sit Ari- 
stophanes equidem censeo eum etiam in Daetalensium fabula, 
quamuis angustioribus terminis argumentum eius circumscriptum 
uideatur, e consilio suo poetico uniuersam condicionem rerum 
priuatarum publicarumque ante oculos spectantium proposuisse : 
quanquam quae ad ipsam fabulae actionem attinent paucissima 
tantum extant. 

Quae autem explorata habemus haec fere sunt. 

Nomen suum fabula Daetalensium a choro accepit homi- 
num in templo Herculis epulantium : producitur autem in scae" 
nam senex quidam bonus probusque qui filiorum — quorum alteram 
ipse ruri educauerat alteram in urbe omnibus summis rebus 
instituendum curauerat — scientiam litterarum temptat. Qua 
in re in urbe educalum filium „KaTamvyo)v" qui admodum in- 
signiter uocatur Homeri carmina male cognita habere sed juris 
Attici, Solonis in legibus loquendi consuetudi nis, omnium de- 



— 11 — 

nique oratorum artium peritissimum esse apparet. Neque ttero 
qua est aduersus patrem impietate ullo modo adducitur ut uitu- 
perationem patiatur senis capularis. Cni iuueni frater oppositus 
est — ipse qiioque insigniter denominatus „2(aq>Q(ov" qui anti- 
quos mores aduersus istius recentiora nouarum rerum studia 
defendat. 

lam uero proximo anno Aristophanes cum Daetalenses 
populus cum plausu prosecutus esset aliquanto longius pro- 
gressus est atque fabulae quam tunc in scaenam commisit 
Babyloniorum 24 argumentum ex ipsis temporum rationibus ciui- 
libus duxit. 

Opportunitatem enim secutus magnorum Dionysiorum, 
quorum spectaculis cum inito uere celebarentur cum alii pere- 
grini permulti turn socii — tributa Athenas ferentes — inter- 
esse solebant, ille hac comoedia ostendere conatus est quo- 
modo qui turn quidem Athenis multitudini imperarent populares 
et domi rempublicam administrarent et foris rem gererent. 

Atque respectis proximi superior is anni euentis Aristo- 
phanes inprimis demonstrauit et quomodo Athenienses — ut 
essent creduli captuque faciles — legatorum peregrinorum ad- 
sentationibus laudationibusque magnificis ac splendidis temere 
implicarentur rebus ancipitibus et quomodo socii ab ipso populo 
Atheniensi uel a magistratibus eius crudelissime premerentur. 

Illo enim tempore Athenienses et Gorgia qui legatus 
Athenas missus erat auctore Leontinos contra Syracusanos uiginti 
instructis triremibus 25 adiuuerant, (quo facto bellum prorsus 
immutatum et ut ad alias regiones ita ad dissimiles ration es 
traductum erat) — et Lesbo ad obsequium tandem redacta a 
Cleone incitati aegre per Diodotum erant prohibiti quominus 
crudclissimas poenas a Mitylenaeis sumerent. 

Quare id potissimum in Babyloniorum fabula Aristophanes 
mihi egisse uidetur ut Athenienses commoueret ne rem eo 



2' Ach. 377. 502. G33. c. Schol. cf. Bergk. ap. Mein. II. 9G8. 
25 Ach. 634. Diod. S. XII. 53. 



- 12 - 

perducerent ut sociorum studium amoremqne quo sibi illi 
etiamnum deuincti essent magis magisque a se auertentes im- 
perium ipsum 26 denique perderent sed ut clementer eis et man- 
suete in posterum imperarent. Quod ut efficerent Athenienses 
et populares istos qui sua tantuni commoda undique quaererent 
nee ea minima oppressis sociis — a rebus gerendis amouendos 
neque stultos inutilesque homines duces 27 creandos esse docuit. 
Quorum popularium qui turn quidem princeps erat et quasi ciui- 
tatis personam gerebat Cleonem Babyloniorum ilia comoedia 
Aristophanes praeter ceteros accusauit — cuius intern 
perantia cum alia multa detrimenta respublica cepisset turn 
aucta in dies saeuitia labefactatum esset sociorum foedus. 

Sed ipsam actionem rerumque dispositionem huius quoque 
tabulae plane ignoramus. Neque aliud quicquam ex paucissimis 
fabulae reliquiis et ueterum testimoniis comperimus nisi quod 
chori partes homines egerunt Asiatici barbart Babylonii ab 
Aristophane sollemni nomine uocati qui noctuae nota inusti ut 
Atheniensium serui publici atque sociorum scuto insigniti in 
pistrino turbulent! cuiusdam ciuis sudant et laborant. Chori 
uero illius persona ab Aristophane socios significatos esse 
uexatos ab Atheniensibus ac paene oppressos, persona ciuis 
illius ipsum Cleonem descriptum esse facile apparuerit. 

Sed ut eorum quae dixi summam faciain Aristophanem 
etiam in hac Babyloniorum fabula id egisse statuendum mihi 
uidetur ut uniuersae reipublicae Atheniensis quasi imaginem 
effingeret. 

Quod quam grauiter quamque copiose Babyloniorum 
fabula effectum sit luculentissime apparet cum ex praemio 
quod consecutus est qui fabulam docuerat turn ex eis quae 
docta fabula Cleo contra eum qui poetae uice erat functus 
molitus est. 

Is enim ipse potissimum ista fabula uexatus Callistratum 

J» 

°-g Ach. 162. Ran. 503. 

27 Schol. Ach. 502. uit. Ar. XII. §4, ed. Bergk. 



— 13 — 

qui Babylcmios docuerat apud senaturn accusauit quod admini- 
strandae reipublicae ratione derisa atque exagitata ipsam rem- 
publicam 28 uel sociis ac peregrinis ad inridendum despicien- 
dumque proposuisset. Quo Cleo effecturum sese sperasse uidetur 
ut non solum qui descendisset nuper ad accusaudum popularium 
imperium adversarius de uia quam modo iuisset deiceretur sed 
etiam uuiuersae comoediae uis et auctoritas in omne tempus 
comprimeretur ac frangeretur. 

Sed quod uoluit ille quidem consecutus non est : nam ab- 
solutus est Callistratus — multitudine qua erat turn in republica 
auctoritate iucundissimis comoediarum oblectamentis fraudari 
noleute. 

Quae cum ita euenissent insequenti quoque anno quam 
Aristophanes scripserat fabulam Acharnensium docere Callistratus 
non dubitauit. Qua in comoedia Aristophanes etsi Callistrati 
amici gratia, qui quod modo periculosissimum fuerat iterum 
subire non recusauerat, moderatius locutus est, tamen liberrime 
contra ea quae ab inimicis in peiorem partem detorta erant 
Babyloniorum auctorem defendit. 

lam uero priusquam demonstrem quo consilio Aristophanes 
banc Acharnensium fabulam in scaenam commiserit, nunc si 
placet quo rectius posthac certiusque fiat iudicium argumentum 
fabulae quae sola ex tribus illis antiquissimis Aristophanis 
fabulis integra adhuc seruata est — actionis ordinem secutus 
enarrabo. 

Atque initio fabulae Dicaeopolis homo rusticus ex numero j 
eorum qui bello exorto ex agris in urbeni confugerant — e ngoloyoc. 
domo sua in medio scaenae pariete sita egressus in uno con- 
sedit subselliorum quibus proscaenium a poeta exornatum est ut 
uideretur pnyx esse notissimus ille locus ubi sollemniter Athenis 
comitia habebantur. Indictis enim comitiis matutinis in quibus 
de grauissimis rebus deliberaretur festinans ille ubi primum 
dies inluxit aduenit. At nondum ceteri ueneiunt ciues quos in 



1-203. 



28 Xen. de rep. A. 2, 18. Schol. Vesp. 1291. 



- 14 — 

foro pnyci propinquo leuissimis rebus tempus conterere nihil 
curantes in surama sua socordia quomodo pax fiat Dicaeopolis 
indignatur. Qui hanc solitudinis opportunitatem secutus de suis 
et de reipublicae rebus copiosius loquitur ita ut statim ab 
initio fabulae naturam et mores eius penitus pernoscamus quern 
auctorem esse rerum in fabula gerendarum Aristophanes uoluit. 
Atque conqueritur corrupta omnia in republica et quasi perdita 
esse bello illo nefasto quod dolores innumerabiles, perpauca 
gaudia attulerit. Quare cum persuasum sibi sit nulla alia re 
nisi pace constituta fore ut pristina felicitas et salus reipublicae 
restituantur oratores qui non de pace uerba facturi sint inter- 
peUandos sibi constituit. 

Meridie denique appetente prytanes insecuti ciues in 
pnycem concurrunt et una omnes magno impetu atque tumultu 
ad prima subsellia festinant. 

lam uero sollemni praeconio initio comitiorum facto Am- 
phitheus quidam aduolat cui flagitanti contio datur. Atque im- 
mortalem se praedicans ex Cerere et Triptolemo ortum — sibi 
soli deos ait potestatem fecisse pacis faciendae cum Lacedae- 
moniis: eo magis dolendum esse uiaticum quod ipse quamuis 
immortalis non habeat a prytanibus sibi non datum esse. At 
ne nunc quidem prytanibus ad alias res festinantibus probatus 
Amphitheus lictorum [roJ-oTca] minis adducitur ut taceat — 
Dicaeopolide frusta intercedente. 

lam enim in scaenam prodeunt euocati a prytanibus legati 
quos ad Persarum regem ab Atheniensibus missos fingit Aristo- 
phanes ac splendidis uestibus induti pauonum instar incedunt 
plurimis et magnifice exornatis comitibus insequentibus. Dicae- 
opolis autem tali magnificentia et splendore nullo modo deci- 
pitur sed illorum fraudem ac uanitatem ridicule exagitat — 
istos explorans non modo non impetrasse a rege quod populo 
persnadere studerent sed ne fuisse quidem unquam apud regem. 
Attamen fraudulenti illi legati ad earn denique fraudem et im- 
pudentiam progrediuntur ut quern „regis oculum" uocant legatum 
quendam ut hi quidem dicunt a rege Persarum ad Athenienses 



— 15 — 

missum introduci inbeant. Qui sane admodum insigniter Pseud- 
arfabas denominatus atque mirum in modum uno et maximo 
oculo barbaque ingenti exornajtus cum duobus insequentibus 
cunucliis prodisset nimis Dicaeopolis apertis istis fallaciis offensus 
se iam non continet quin omnem fraudem aperiat — demon- 
strans homines qui Persae uocentur ciues Athenienses impu- 
dicitia infames et omnes spes Persarum regis auxilii uanissi- 
mas esse. Sed nihilominus „regis oculo" ad epulas in prytaneo 
apparatas inuitato uehementissime Dicaeopolis indignatus ut 
tandem aliquando postquam diutius iam omnia belli mala per- 
pessus sit et ipse iucundis uitae bonis fruatur pacem statuit com- 
ponendam sibi soli cum a republica nihil exspectandum sit. 
Atque qui ad eum confugerat Amphitheum aptissimnm ratus 
mternuntiiim de suo dato uiatico ut sibi uxori liberis pacem 
faciat Lacedaemonem mittit. 

Interea autem alius prodiit legatus qui ad Sitalcen Thra- 
cum regem subsidiorum petendorum causa missus erat. Cui 
Aristophanes cousulto nomen imposuisse videtur Theoro cum 
ilia aetate huius nominis improbissimus quidam homo blanditiis 
suis acceptissimus extitisset multitudini Atheniensi. Itemque 
in comoedia Theorus ille qui legati munere functus uni sibi 
urbis salute prorsus neglecta profuit nihil nisi blanditias pro- 
fert ac mera mendacia. Quod cum Thracum regis deditissi- 
ffiura Atheniensibus animum probaturus paruam quam ille qui- 
dem miserit Odomantium manum producit Dicaeopolis horum 
quoque omnium nihil verum se putare rebusque ita porro 
gestis Athenienses perituros esse palam profitetur. Cum vcro 
miserrimi isti milites allium eius ex sacco cibario furati sunt 
jndignatus Dicaeopolis omninoque desperans boni aliquid ab 
hac contione impetrari posse quam subito senserit guttam im- 
bris palam in omen vertit. Qua re commoti prytanes Thraces 
perendie rursus adesse iubent contionemque dimittunt. 

Vix autem multitudo abierat cum cxanimatus Amphitlicus 
procurrit. Ridicula enim celeritate iter Athenis Lacedaemonem 
iterque Lacedaemone Athenas confecit dmn actores quadraginta 



— 16 — 

quinque uersus loquuntur. Et adfert Amphitheus pacis tria 
genera quasi uina sint lagenis inclusa. Ex quibus Dicaeopolis 
et quinque et decern annorum, paces respuit quippe quae clas- 
sium apparatus oleant legatorumque missiones: sed triginta 
annorum pacem suauissimo odore saporeque iucundissimo summo 
gaudio accipit. Qua pace gustata modo adeo est incitatus et 
quasi inflammatus ut belli prorsus oblitus nihil cogitet nisi pa- 
cis bona ac gaudia. Quare nee ternpus nee locum curans 
Libcralium quae diutius iam propter tempora desiderasse se 
queritur diem festum laetissimum facile omnium rusticorum 
celebrare constituit. Adlaturus autem quae ad haec sacra facienda 
necessaria sint Dicaeopolis domum intrat dum Amphitheus pacis 
quam attulit nullo fructu percepto Acharnenses quos redeuntem 
se elicit persecutos esse fugit. 
II. Iam ncro inruunt in orchestram qui in liac fabula cliori 

I qcu° « a'h P ar ^ es a S Iint Acharnenses lapidibus armati. Qui versibus tro 
chaieo numero animorum motui pulcherrime adaptatis senectu- 
tcm conqucruntur qua impediti sint quominus celerius perse- 
querentur maleiicum istum hominem qui pacem reconciliare 
ausus sit cum liostibus qui bonis quidem omnibus in dies magis 
odiosi' fiant Neque uero desperant senes duri et bellicosi fugi- 
tiuum se consecuturos esse quern se occisuros comminantur. 
Nam pacem ipsis invitis compositam aspernantur nee prius se 
bellum finituros esse iurant quam Lacedaemonii uitium excisa- 
rum poenas grauissimas dederint. 

Turn autem domo egressus Dicaeopolis Liberalia cele- 
braturus astantes Unguis faueie iubet. Et chorus quanquam 
statim intellexit hunc esse ilium qui temere pacem composuerit 
cum hostibus tamen sacrorum reverentia permotus recedit ita 
ut Dicaeopolidem obseruet ipse ab eo non conspectus. Dicaeo- 
polis autem silentio facto pompam instruit sollemnem in qua 
primam ire filiam canephoron iubet servo pone earn phallum 
ferente: deinde uxore de tecto domus spectante ipse ultimus 
pompae carmen phallicum incipit quo et grato animo deum cclc- 
brat et precatur ut omnes fructus pacis suae percipiat. 



— 17 — 

Finito uero carmine illo snmma et pietate et licentia 
perfuso cum Dicaeopolis ipsum sacrificinm parat subito chorus 
prorumpit atque lapidibus ei minitatur. Sed Dicaeopolis cuius 
comites effugerunt de patera quam sacrificaturus in manibus 
habet magis anxius quam de se ipso — primo quidem plane sese 
ignorare simulat quibus de causis Acharnenses tarn uehementer 
irascantur. Deinde uero magis etiam iram eorum concitat dicens 
non solum Athenienses ab Lacedaemoniis sed etiam ipsos Lace- 
daemonios ab Atheniensibus iniuriis aafectos esse. At cum senes 
illi rustici ueritatem auribus nullo modo admittentes ne defen- 
sionem quidem concesserunt Dicaeopolidi quern patriae prodi- 
torem esse clamitant eodem ille utitur artificio quo in Euripidis 
fabula Teleplms Acbaeos ut se exaudirent commouerat. Vt 
enim ille Orestem infantem Agamemnonis e cunabulis ereptum 
transfigere minitatur ita Dicaeopolis mortem minatur corbi car- 
bonariae e domo arreptae quacum usu diuturno et pari carbo- 
num amore artissime coniunctos esse Acharnenses hilarissime 
poeta fingit. Quibus minis grauissime perculsi Acharnenses 
omni ira abiecta nihil antiquius habent quam ut misericordia 
Dicaeopolidem flectant. Et conuenit inter eos ut Dicaeopolis 
suam Lacedacmoniorumque causain armis depositis et capite 
in truncum lanionium imposito defendat. 

Dicaeopolis autem qui breuiter simpliciterque quod ad III. 

rem attinet dicere adsueuit nunc uerba facturus coram iudicibus 1 * 7 ^t mo / ?' 0? '• 

u. 347—625. 
pertinacibus et duris id sibi agendum intellegit ut omni modo 

misericordiam eorum commoueat. Atque ut uestimentum in- 

primis quale reum deceat recenti sibi e sacrificio splendide 

ctiamnum uestito eomparet ad Euripidem contendit (inem ora- 

torum optimum magistrum ac summum miserationis artificem 

cognouit. 

At domus quae iuxta sita est Euripidis ianua pulsata a 

ianitore qualibus decet talis eri ministrum uerbis scntentiosis 

atque argutis edocetur occupatum ilium carminibus pangendis 

se conueniri nolle. Cum uero Dicaeopolis magnopere eum cx- 

pctat Euripides cenaculum aperiri iubet nbi uoluminibus per- 



- 18 — 

multis omnique tragoediarum apparatu circumdatus et ipse 
pannis indutus in sella altissima sedet. Atque Dicaeopolis qui 
nunc intellexisse sibi uidetur cur quos Euripides quasi deiecerit 
in scaenam heroas ei claudi fere onmes sint et membris ani- 
misque fractis rogatus quid sibi uelit ab Euripide nee dicta 
neque scripta sed laceratas uestes petit herois cuiusdam men- 
dici quern multis ante annis partes agentem fabulae alicuius 
Euripideae spectatum a^eet claudum faisse mireque facun- 
dum bene commeminit. Riius enim herois pannos uerborum 
uim quasi ultro secuturam esse rustico persuasum est. Sed 
cum fabulae quam in animo habeat nomen non recordetur Eu- 
ripides quattuor deinceps tragoedias ei proponit in quibus om- 
nibus heroes in scaenam prodeunt rniserrimi. Quarum nulla 
comprobata prolatam denique fabulam Teleplii Dicaeopolis earn 
esse agnoscit quam desideret. Sed Dicaeopolis pannis Teleplii 
cupide et libenter acceptis semper semperque aliud quid ex 
instruments rniserrimi mendici poscit ita ut Euripides timeat ne 
totam sibi ille tragoediam auferat. Atque postremo Dicaeopolis 
iam abiturus quasi in mentem sibi uenerit se unum idque*uel 
grauissimum oblitum esse Euripidem obsecrat ut uel pauxillu- 
lum quid caerefolii sibi det de matris oleribus. At ista inri- 
sione Euripides uehementer offensus fores claudi iubet. Dicaeo- 
polis autem qui uel sine caerefolio sibi uerba facienda esse 
constituit pone truncum lanionium quern e domo efferri iussit 
consistit ut causam dicat apud indices Acharnenses. 

Atque quam nunc dicit orationem Dicaeopolis Teleplii 
quibus indutus est pannis quasi Euripideae mentis instinctu 
concitatus lepidissime haec exornata est acute dictorum argu- 
tiis et sententiis subtilibus. 

Ac primum quidem Dicaeopolis quasi pro ipso fabulae 
poeta loquatur spectatoribus excusatum se uult si sententiae 
illae quas mox dicturus sit mirifici quid habere uideantur. 
Dicit enim spectatores mox intellecturos quae de belli ortu 
dixerit nihil esse nisi ludicra atque iocosa eosque probe cogni- 
turos esse quid ipse quidem re uera sentiat de Lacedaemoniis 



— 19 — 

et quas tandem ob causas pacem commendet: sed quoniam in 
theatro non eadem uerba facieuda sint atque in contione sese 
Acharnensium choro fictas aliquas narratiunculas impositurum 
esse 28 . Deinde autem sibi quoque adfirmat Lacedaemonios odio 
esse qui etiam ipsius uites exciderint — exsecratus nt terrae motu 
domus eorum euerterentur. 

lam uero illos Lacedaemonios belli auctores esse negat, 
cuius causas ab ipsis potius Atlieniensibus repetendas esse dicit : 
quanquam prudenter admodum addit non ipsam rempublicam, 
sed ciues quosdam turbulentos bellum commouisse. Hos enim 
Atheniensium in Megarenses odium omnibus artificiis auxisse 
ut maioribus semper calumniis eos uexarent. Cum autem iuuenes 
nonnulli ebrii noctu Athenis Megara profecti mulierculam inde 
rapuissent Megarenses iam nimis offensos ipsos quoque Aspasiae 
ancillas duas rapuisse. Turn uero Periclem Olympium ira in- 
censum decretum fecisse ne Megarenses in ulla parte regionis 
Atticae manerent neue Megarensium merces Athenas importa- 
rentur. Quod cum iacentibus commerciis Megarenses inopia 
et fame pressi a Lacedaemoniis auxilium petiuisseut hos ab 
Atheniensibus impetrare non potuisse ut decretum illud anti- 
quaretur. Hinc igitur exortum esse bellum quod omnia turbasset 
ac miscuisset — pro supplicibus et oppressis Megarensibus nulla 
culpa Laeedaemoniorum qui fecissent quod eadem rerum con- 
dicione haud secus facturi fuissent ipsi Athenienses. 

Qua oratione audita altera senum pars Acharnensium ad 
Dicaeopolidis sententiam traducta est* Sed eorum altera pars 
in belli studio persistit quoniam ipsi innocentes a Lacedaemoniis 
nihil nisi iniurias acceperint. Quod cum rationibus comprobare 
nequeant pugnis quibus uulgus fere iustam suam causam esse 
contendere studet Dicaeopolidi minitantur. Illo autem a pru- 
dentioribus Acharnensibus defenso homines isti bellicosi La- 
machum ducem ilia aetate bellica uirtute insignem quern Ari- 
stophanes cum eadem Acharnensium tribu natum turn ipsum 



M u. 442 sq. 

2* 



— 20 — 

quoque belli sttidiosissimum facit contra patriae proditorem qui 
diutius iam reipublicae Atheniensi maledixerit in auxilium 
uocant. 

Atque prodit ille scuto gorgoneo cristataque galea ridicule 
instructus e domo sua iuxta domum Dicaeopolidis sita. Hie 
uero quamuis magno terrore primo se adfectum simulet mox 
aperte eum deridens declarat optime se scire quocum res sibi 
sit. Non niagni se facere profitetur illius et ceterorum popu- 
larium ciuilem uirtutem. Immo pacem ait sese coinposuisse 
quod uidisset qui omnes belli labores subissent seniores uiros 
optimos mercede fraudatos et a rebus publicis prohibitos, tur- 
bulentos autem illos ac rerum nouarum studiosos iuuenes duces 
et legatos factos ut omnes ex rebus publicis fructus perciperent. 
Quare mirandum non esse quod adeo isti bello faueant. . 

Et his causis etiam reliquis Acharnensibus conuictis La- 
maclius talibus ciuium rationibus rempublicam in summum peri- 
culum uocari clamat et in omnes hostes patriae urbis flagrans 
perpetuumque odium professus abit. Dicaeopolis uero iam in 
pace sua omnibus Peloponnesiis Megarensibus Boeotis in nego- 
tiorum commercia uenire licere pronuntiat: solos abesse iubet 
eos qui Lamachum secuti bello operam dent. Turn ipse quoque 
domum intrat. 
IV, In parabasi quae nunc sequitur uniuersus denique ad 

naQctijaoiQ. sanitatem perductus chorus primum pacem a Dicaeopolide cum 
'Peloponnesiis Boeotisque compositam probat. Deinde autem 
eum ait qui banc fabulam docuisset quanquam hucusqne illud 
nunquam fecisset tamen inimicorum calumniis adductum esse 
ut iam ipse de se uerba faceret et quam praeclare de repu- 
blica meruisset ciuibus demonstraret. Et sane melius ilium 
quidem senes Acharnenses praedicant populi commodis consu 
luisse quam omnes istos laudatores adsentatoresque qui in foro 
publico immoderatione uerborum exsultantes patriam urbem laude 
ridicula exornarent. Huius autem fabulae doctorem solo amore 
patriae ductum modeste ac sapienter Atheniensibus optima con- 
silia dedisse ne a peregrinis se uanis blanditiis decipi pericu- 



— 21 — 

Usque implicari paterentur atque ut maiore cleinentia erga so- 
cios uterentur. Quam ob causam gloriam poetae chorus ridi- 
cula ait ueritatis superlatione ultra oppida sociorum qui ut 
cognoscerent eum uehementer desiderarent usque ad Persaruni 
regem translatam esse qui sciscitatus ex legatis Lacedaemonio- 
rum utris faueret Aristophanes — dixisset eos uicturos esse qui 
huius poetae consiliis uterentur. Itaque Lacedaemonios id agere 
ut poetam ad se traducant. Quern ne deserant Athenienses 
iusta usque et bona comoediis suis suasurum — quidquid Cleo 
niachinetur — chorus orat. 

Turn uero summo cum ardore musa „Acharnica" inuocata 
Acharnenses senes grauissinie queruntur quod quamuis bene 
de patria ad Marathonem meruerint de leuissimis causis litibus 
iniustissimis implicentnr, iuuenum calumniis subtilibusque dicendi 
artificiis in iudiciis cireumueniantur semperque multentur. Nee 
sine dolor e se uidisse addunt Thucydidem uirum optimum de- 
fectum annis et uiribus accusatum ab Euathlo causamque di- 
centem apud iudices. Quare postremo Athenienses admonent 
ut illud quidem instituant ut senes de senibus de iuuenibus 
iuuenes cognoscant. 

Finita parabasi Dicaeopolis e domo sua egressus forum V. 

rerum uenalium metatur quo iam sua ipsius pace freti nee 2 * Enttoodioy, 
bellum quicquam curantes ad diu intermissa commercia Pelo- 
ponnesii Megarenses Boeoti commeent. Quae autem agorano- 
morum uice funguntur flagella tria non solum merces curare 
sed etiam omnes belli studiosos — Lamachum inprimis et syco- 
phantas a foro prohibere iubentur. 

Et sane mira celeritate fama increbruit noui fori. Nam 
Dicaeopolide domum modo ingresso ut columnam efferret in 
qua pacem suam insculpsit aduenit cum duabus filiolis homo 
quidam Megarensis : cuius persona Megarensium et summam 
miseriam ct uersutos fraudulentosque mores laetissime poeta 
expressit. Quaerit enim homo Megarensis ex filiolis utrum esurire 
an uenum ire malint. Quae cum uno ore uenum ire malint pater 
quo facilius id efficiatur filias porcellorum rostra et ungulas 



— 22 — 

induere atque in saccuin inrepere iubet. Turn euocatur Dicaeo- 

polis: qui etsi primo porcellos minus agnouit tamen acutissinio 

eorum stridore commotus postquam obiectas caricas auide de- 

uorarunt parva mensura salis alliorumque quibus ipsis olim 

Megarenses uel maxime abundarant filiolas porcellinas emit. 

Quo facto Megareus homo dolet quod ut filiolas ita non ma- 

trem quoque atqne uxorem^uendere possit. Sed Dicaeopolide 

domum ingresso ut salem alliumque adferret prodit sycopbanta 

quidam qui contra ac iussum sit decreto Periclis Athenas im- 

portatos porcellos auferre uult et ipsius suarii nomen se dela- 

turum esse minatur. At iussu Dicaeopolidis flagellis agoranomis 

a foro iste abigitur. 

VI. Deinde postquam etiam Dicaeopolis et homo Megarensis 

l.XoQixov. a bi erim t chorus Dicaeopolidem pace sua felicem praedicat cui 
U. cob — o5y. 

in foro suo priuato iam nullum sit negotium cum ciuibus istis 

turbulentis atque improbis qui Athenarum forum premant. 
VIT Sed iam aduenit Boeotus homo plurimas adferens merces 

3. *Entio6diov. ( l ua s in foro Dicaeopolidis uendat. Vix autem tibicines The- 
u. 860—970. banos qui e uestigio eum insecuti erant acute tibiis canere 
iussit Jcum celeriter Dicaeopolis e domo egreditur atque indi- 
gnabundus eos abigit subdolo illo homine Boeoto pro eis nihil 
deprecato. Qui turn merces suas permultas atque uarias enu- 
merat: cum uero anguillas postremo Copai'cas appellauit Di- 
caeopolis summo gaudio elatus ab illo petit ut de his anguillis 
unam sibi ostendat. Quam autem turn Boeotus praebuit opti- 
mam omniumque pulcherrimam anguillam earn quasi fori uectigal 
Dicaeopolis deposcit addens se ceteras omnes merces empturum, 
esse. Cumque Boeotus omnia adfirmauit se uendere uelle Di- 
caeopolis ex eo quaerit nonne permutare uelit merces Athe- 
nienses. Et ait Boeotus permutare se uelle suis mercibus 
merces quae Athenis sint, domi non sint. Quare Dicaeopolis 
suadet ut sycophantam aliquem auferat : qualem hominem quasi 
simiam scurrilem secum circumferentem se magnum quaestum 
facturum esse Boeotus sperat. Et hercle aduenit Nicarchus 
quidam paruus homo sed ab unguiculo ad capillum summum 



germanissimus sycophanta. Qui et ipse minitatur se non solum 
merces Boeoti ut clam importatas ablaturum sed etiam ipsum 
Boeoti nomen delaturum esse quod ellychnia Athenas attulerit 
quorum uel unum facile totum nauale et ipsam classem incen- 
dere possit. Sed comprehenditur a Dicaeopolide : sarmentisque 
ut figlinum uas inligatum sycophantam Boeotus secum aufert. 

Quo probato postquam chorus denuo Dicaeopolidis felici- 
tatem praedicauit Lamachi famulus adueuit a Dicaeopolide tur- 
dos empturus atque anguillam Copaicam ad Choum diem festum 
celebrandum. Sed deriso illo flagellisque abacto Dicaeopolis 
quas a Boeoto emit merces domum intro fert. 

Nunc uero Acharnenses qui iam suis oculis beatissimae VIII. 
pacis commoda perspexeruut summis laudibus prudentiam prae- 2. Xogmov. 
dicant illius uiri qui bac pace quam sibi ioculari arte parauerit 
omnibus inuidiam fecerit. Atque mirati se ignorasse pacem quam 
pulchra facie esset et cupientes se ei per amorem iungi cum 
uel senes ipsi ei utiles futuri sint bello quod ebrio comparant 
iuueni turbulento ualedicunt. 

Deinde per praeconem ciues inuitantur ad Choum diem ix. 

festum celebrandum et ad instituendum certamen bibendi utre 4. 3 Enuo68tov. 

•x x. • * i ^ a-*. *• 1000-1142. 

uini proposito ei qui primus exnausisset poculum. Quo audito 

e domo egreditur Dicaeopolis summo gaudio adfectus. Dum 
autem quae opus sunt ad sollemnia laetissime celebranda in 
aperto copiose ab eo parantur chorus obrepente inuidia beatum 
ac sapientem Dicaeopolidem praedicat qui in pace sua abun- 
dans omnibus copiis diem festum obire possit. 

Sed Dicaeopolidis laetitia sollemnis ab agricola interrum- 
pitur qui a Boeotis utroque boue rapto ita lacrimauit ut iam 
caecutiret. Quare ille Dicaeopolidem rogat ut uel quinquen- 
nalis pacis pauxillulo sibi oculos oblinat quo carissima sua iumenta 
quaerere possit. At in pace sua quae alii bello passi sint ni- 
hil curans Dicaeopolis agricolam cum infisione Pittalum medi- 
cum adire iubet. Se enim prolitetur nee Lamachi scutum nee 
mille drachmas praebentibus ullam partem pacis quam sibi soli 
composuerit cessurum esse. 



— 24 — 

Vix autem rursus ad epulas apparandas se conuertit dum 
chorus quoque se esurientem iam declarat cum paranymphus 
prodit quern paranympha e uestigio insequitur. At frustra ille 
etsi assum attulit de mensa nuptiali a Dicaeopolide pacis ali- 
quid petit ne nouo marito proficiscendum sit in bellum. Para- 
nympha autem non solum auribus Dicaeopolidis admittitur sed 
etiam pacis quantum uoluit accipit quoniam aequum sit mn- 
lieres de belli calamitatibus eximi. Atque postremo Dicaeopolis 
ei praecipit quomodo pax ilia nouae nuptae adhibenda sit denuo 
militibns noctu ad bellum euocatis. 

At uix illi abierunt cum subito traci uultu nuntius aduolat 
Lamachum uocans quem confestim angustias praesidio firmare 
iubeant praetores certiores facti Boeotos Choum uel Chytrorum 
diebus festis incursionem facturos esse in fines Atticos. Quod 
quamuis aegre ferat Lamachus tamen praetoribus pluribus illis 
quidem quam prudentioribus obtemperandum statuit. Atque 
eo magis ille dolet quod hoc ipso tempore Dicaeopolis a sa- 
cerdote Dionysi propere ad festas epulas uenire iubetur ubi diu 
iam omnibus copiosissime lautissimeque apparatis exspectetur. 

Iamque armante se Lamacho — quaecunque bellici apparatus 
iste a famulo sibi adferri iubet Dicaeopolis per ludibrium de- 
torquet suauissimi conuiuii apparatus singula quaeque sibi ap- 
portari iubens : qua derisione miserum ilium bellatorem ad 
desperationem fere adducit. Postremo autem uterque diuersus 
abit: Lamachus ad Atheniensium fines contra Boeotos defen- 
dendos, Dicaeopolis ad laetissimam compotationem. 

x Turn chorus illos uotis suis prosecutus et Dicaeopolidis 

2. nixQt'tfiaoig. sapientiam denuo praedicat et Antimacho Psacadis filio poetae 
11 . ' lyrico et chorago sordide parco mala imprecatur. 

XL Quo carmine finito iam nuntius accurrit exanimatus qui 

''ESodoc. in Lamachi domum intro clamat ut aqua et quaecunque ad 

u. il74-12do. lvumera obliganda necessaria sint parentur. Hunc enim ait 

fossam transilientem cecidisse nee talum solum extorsisse sed 

etiam caput lapide contudisse. 



— 25 - 

Et apportatur Lamaclms lamentaus uulnera medicumque 
expetens. Ei uero obuiam factus Dicaeopolis qui bene potus 
a duabus nieretricibus sustinetur uehementer inridet. Atque 
cum nictor certaminis bibendi euaserit adsumpto uini utre Di- 
caeopolis triumphat elioro eum cantu laetissimo ad lautissimas 
epulas prosequente. Lamachus uero eiulans post pompam 
sollemnem ad Pittalum medicum portatur. — 



Haec fere sunt quae Aristophanes in Acharnensium co- 
moedia summa et ubertate ingenii et hilaritate copiosissime 
tractauit quorum propria quidem forma ac species ut a nobis 
ilia sunt adumbrata ualde est imminuta. 

Nunc uero si placet uideamus quid secutus sit Aristo- 
phanes in hac fabula. 

Ac primum quidem quod summum fuit Aristophanis atque 
nnum idemque - in omnibus comoediis consilium ut uniuersam 
rempublicam Atheniensem ad iudicii seueritatem reuocaret id 
etiam ad Acharnensium fabulam pertinere quis est qui neget? 

Ostendit enim in hac fabula Aristophanes idque sane 
luculentissime quomodo respublica Atheniensis quae ad sum- 
mam suam potentiam atque auctoritatem nulla alia re perue- 
nisset nisi antiquorum hominum obseruantia morum et legum 
quoniam ab illorum hominum ratione discessisset in summam 
omnium rerum perniciem delapsa esset. Nam deorum religione 
in animis hominum exstincta mores esse deprauatos : uenera- 
tione autem pietateque erga antiquitatem dilapsa recentiorum 
hominum genus nimia aestimatione sui ad immoderatam licen- 
tiam elatum esse. lam uero ipsam rempublicam a ducibus regi 
qui se iactarcnt uana uirtute et a turbulentis ciuibus qui sjium 
lucrum suasque uoluptates captarent dum reipublicae se operam 
nauare simularent. Verba enim ilia aetate non facta sicut 
temporibus antiquis magni aestimari. Atque ilia simulatione 
et inani o.stentatione quasi mala aliqua«luc iam uniuersam 
rempublicam Atheniensem corruptam esse. Qua sensus mo- 



— 26 - 

rumque deprauatione omnia postremo optima studia degene- 
rata esse. 

Quid multa? Etiam in Acharnensium fabula Aristophanem 
rerum et publicarum et priuatarum plurimis ac diuersissimis 
eondicionibus liberrimo iudicio perstrictis quasi imaginem quan- 
dam uniuersae reipublicae qualis quidem tunc fuit effinxisse 
atque ita quod omnino comoediis suis effici uoluisset consecutum 
esse nullo modo negare poterimus. 

Sed certis quibusdam fabulae terminis circumscriptum est 
illud consilium ut in ceteris comoediis omnibus ita in Achar- 
nensibus quoque : quanquam maior fuit rerum copia quas con- 
silium suum Aristophanes secutus tanquam materiem comoediis 
subiciebat quam quae uno ut ita dicam fabulae cuiusdam uinclo 
adeo contineri possint ut omnes fabulae actionisque partes apte 
inter se congruant ac totum quiddam efficiant. 

Et abhorret talis concinnitas ab ipsa Aristophanis rerum 
componendarum ratione. Nam quam fingit in quaque comoedia 
fabulam ea re uera nihil aliud est nisi tanquam fundamentum 
quoddam rerum uariarum ac fortuito oblatarum quae nullo 
artiore uinculo inter se colligatae non causis in ipsa ilia fabula 
positis potius quam quasi externa necessitate uniuersi illius 
consilii poetae et efficiuntur et cohaerent. 

Quanquam progrediente tempore etiam in descriptione 
jxartium et in actionis ordine ad [maiorem artis perfectionem 
Aristophanem peruenisse non negauerim. Sed in superioribus illis 
comoediis ut erat totus etiamtunc in rebus publicis quas trac- 
tandas sibi sumpserat et in consilio earum omnium perstringen- 
darum ipsi artis formae et speciei minus tribuit atque formam 
comoedia e quae tradita erat a prioribus poetis comicis minus 
eam^ concinnam atque perfectam ipse quoque amplexus est. 

Ita Acharnensium quoque fabulae singulae celerrime in- 
uicem se insequentes partes quarum sua quaeque ac propria 
ui comica est exornata neque alia ex alia necessitate quadam 
efficiuntur neque ulla# causarum serie cohaerent. Etenim cum 
statim ab initio fabulae is qui primas agit quod uoluit conse- 



— 27 — 

cutus sit ut pacem sibi faceret priuatam iain quae sequuiitur 
quoniam nihil habent quo una tendant nihil aliud efficiunt nisi 
ut continenti quadam serie reruni condicionum atque iinaginum 
et bona pads et mala belli quasi depiugant atque effingant. 

Et ipsa hac coutinuatione serieque rerum condicionum 
totum illud quod uehementissime existimatores quidam requi- 
runt effici arbitror. Quod sane non tarn in ipsa comoediae 
fabula ficta quam in uniuerso potius quod auetor sequebatur 
consilio ut totam rempublicam Atheniensem libero iudicio per- 
strictam ante oculos spectantium poneret mihi quidem uidetur 
positum esse. 

Sed ut eorum quae dixi summam faciam statuendum de- 
nique arbitror quod Aristophanes in singularum comoediarum 
fabulis uideatur secutus esse consilium id reapse nihil aliud 
esse nisi tanquam instrumentum quoddam necessarium artis 
dramaticae ad maius illud adsequendum quod uniuersae poesis 
Aristophaneae praecipuum ac proprium consilium dixi — ut rei- 
publicae utilitati seruiret et ciuium commodis optimis consiliis 
consuleret. 

Hoc autem posito nunc si placet uideamus quod consilium 
ut ita dicam peculiare Aristophanes in fabula Acharnensium 
secutus sit. 

Atque postquam Daetalensium comoediae institutionem 
iuucntutis et Babyloniorum comoediae rationes quae Athenien- 
sibus cum sociis exterisque gentibus publice intercederent 
quasi fundamentum subiecit unde de uniuer^a republica liberum 
faceret iudicium Aristophanes in Acharnensibus longius etiam 
progressus id ipsum adgreditur quo uniuersa conimunium tein- 
porum calamitas uel maxime continebatur bellum dico quod 
gerebatur ab AtheniensibusLacedaemoniisque atque palam pacem 
coramendat. 

Quinque 29 autem anni fuerunt cum funestissimo bello 
anna uniuersae Graeciae excitata erant. Pericles enim cum in- 

" Schol. Ach. 266; 



- 28 — 

tellexisset tandem aliquando decertandum fore Atheniensibus 
cum Lacedaemoniis qua essent summa inter se aemulatione 
atque inuidia non dubitauerat ciuibus suadere ut bellum quod 
Lacedaemonii molirentur ipsi palam susciperent. Idemque eodem 
etiamtum anno 430 a. Chr. pestilentia in urbe hominum refer- 
tissima exorta cum summo omnium studio effectum esset ut 
Athenis Lacedaemonem legati mitterentur qui omni pretio 
pacem facerent Lacedaemoniis morara facientibus orationibus 
suis iterum populo persuasit ut omnia consilia pacis omitteret. 
Atque illo quidem duce prospere rebus gestis exeunte aestate 
anni 429 a. Chr. quaecunque Lacedaemonii conati erant terra 
marique repressa erant.- 

Pericle autem autumno eiusdem anni pestilentia absumpto 
multitudo quae tunc in republica dominabatur pace etiam magis 
explosa summis uiribus in tractando bello perseuerandum esse 
statuit. Et hercle Athenienses rem tarn bene gesserunt ut quo 
anno Acharnensium fabula docta est pestilentia quoque finita 
respublica ad felicitatem quandam redacta uideretur. Nam ne- 
que in Corcyra insula neque adversus Mitylenas Lacedaemonii 
quicquam consecuti erant : Athenienses uero et exstincto tumultu 
Lesbiaco maris sociorumque imperium magis etiam corrobora- 
uerant et cum Corcyraeis foedere renouato opes atque auctori- 
tatem reipublicae ualde auxerant. Neque terrestri bello Lace- 
daemonii sex factis expeditionibus quamuis incredibiliter Athe- 
nienses morbo grauissimo adfecti essent quicquam profecerant 
nisi quod Plataeensium paruum oppidum deleuerant. Contra 
Atheniensium copiae etiam terrestre bellum praeclarissime gesse- 
rant duce Demosthene qui hieme anni 426 a. Chr. Athenas 
redux templa urbis hostium spoliis exornauerat. 

Quid ergo ? num mirabimur bello tarn prospere gesto Ari- 
stophanem Archarnensium fabula Atheniensibus pacem commen- 
dasse cum hostibus quos illi iam deuictos cogitatione praece- 
pisse uidentur? Minime uero: si prudentiores nosmet uulgo 
isto Atheniensi cognouerimus quo in loco re uera fuerint illis 
temporibus Atheniensium Graecorumque res. 



— 29 — 

Pericle enini inortuo qui solus etiamtum auetoritate sua 
atque animi constantia diuersa ciuiuni stuclia ad couimunem 
reipublicae salutem direxerat cum multitudo reipublicae domi- 
natum consecuta esset iam salus reipublicae prae singulorum 
ciuium commodis et cupiditatibus neglegebatur. Atque adsueta 
ilia quidem a Pericle rerum gerendarum operam aliis tradere mox 
eis se dedit qui sibi suisque couimodis optime consulere uiderentur. 
Hi 30 autem ciues isti turbulenti fuerunt ac rerum nouarum 
studiosi qui nunquam intermittentes multitudini blaudiri eiusque 
dominatum omni modo augere re uera uuiuersam rempublicam 
in suam 31 potestatem redegerunt: quam sua sola commoda 
suasque rationes* 2 secuti publica salute prorsus ueglecta ad- 
ministrabant. Multitudo autem quae omni licentia exsultaret popu- 
Iarium durum imperium quasi caeca quadam amentia non sensit. 
Quod eo facilius fieri potuit quod morbo grauissimo 33 et incur- 
sionibus quae singulis fere annis ab hostibus fiebant uita uictuque 34 
multis modis immutato libidines et uoluptates fere omnium 
Atheniensium animis potitae erant. 

Xec uero minus immutati erant temporibus belli cetero- 
rum Graecorum animi. Cum enim necessitudo ilia qua anti- 
quitus eisdem moribus et religionibus Graeci omnes coniuncti 
fuerant iam nulla esset etiam uirtutes illae quae positae fuerant 
in communis patriae amore subuersae sunt. Nam ut coeptum 
erat bellum implacabili cum odio ita est gestum in dies maiore 
immanitate atque atrocitate omni hire in solis uiribus posito. 

Quae cum ita essent quaecunque foris Athenienses armis 
consecuti essent eorum compensatione quae domi perdita essent 
lenitum non iri sed bello continuato cum morum depraaatio 
atque legum neglegentia inualescerent — quicunque uictoriam 
adcpti futuri essent — omnium denique ruinam ac perniciem ne- 



30 Eq. 217. sq. 129. Nub. 444. coll. 644. 

3' Eq. 1643. 

32 Nub. 351. Eq. 158. 

3a Thuc. II. 47—54. 

3* Thuc. II. 1 ( J sq. Tac. 619. Eq. 790, 



— 30 - 

cessario exspectandam esse prudentissinius quisque intellexit. 
Neque defuerant ex quo bellnm exarsit qui operam darent ut 
pax conueniret. 

Atque Pericle etiamnum uiuo inprimis coinici poetae 35 ma- 
lorum futurorum quasi prouidi ac praeuuntii palam pacem com- 
niendarunt. Hi uero aliique ut erant pauciores nihil obtinere 
potuerant cum Pericles qua fait auctoritate atque eloquentia 
iterum ac saepius ciuibus persuaderet ut in bello quod ipsi 
decreuissent constanter perseuerarent. Pericle autem mortuo 
cum summa rerum ad populares deuenissct qui tantum aberat 
ut bello uterentur ad maius illud adsequenduin quod Pericli 
propositum fuerat ut Atheniensibus principatum adeptis uniuersa 
Graecia ad unum quasi corpus coalesceret ciuitatis quae omnibus 
copiis ualens par esset hostibus externis — ut bello 36 tantum 
suis utilitatibus rationibusque optime consulere studerent: nu- 
merus eorum qui ad pacem inclinabaut magis auctus est. Nam 
et ei qui saluti reipublicae plus tribuebant quara suis commodis 
atque rationibus et ei quorum commodis ipsum bellum nocuerat 
tunc coniuncti bello obnitebantur quod publicis atque priuatis 
utilitatibus obesset. 

Quod autem palam proferre Cleone acerbiore imperio 
utente 37 uix quisquam etiamtum ausus erat Aristophanes qui 
semper id egit ut quod de uniuersa republica sentiret fabulis 
suis exprimeret coram ipso populo libere ac sine metn pro- 
fessus est. Quanquam errauerunt qui arbitrati sunt Aristo- 
phanem ab illorum qui pacis cupidi fuissent factione nescio quo 
modo commotum uel corruptum quasi personam sustinuisse 
eorum cum pro pace loqueretur. Immo Aristophanes qui quod 
sensit de republica per suum ipsius iudicium nullius uel 
adiumento uel auctoritate consecutus erat paci tarn ad^i- 
due operam dedit quod quam animo informauisset rempubli- 



35 I. hyp. EIq. p. 282. 27. cf. Th. Bergk. de r. p. a. a. p. 323 sq. 

36 Eq. 869-872. Pac. 619. Eq. 790 sq. 

37 Ach. 6. 300 sq. 379 sq. 659 sq. 503. cf. Th. V. 16. 



- 31 — 

cam 3S sola pace effici posse intellexerat bello quasi fundameiito 
commimhmi temporum labis ac perniciei plane euerso. Qua 
in re fore ut eis qui uariis causis commoti pacis cupidi essent 
comprobaretur et adiuuaretur Aristopiianeni sperasse consentaneum 
est. Nam ipse multis Acharnensium locis elicit se probe scire 39 
omnia se periclitari illud adgressum quo uel maxime eorum 
potentia contineretur qui turn reinpublicam Atheniensium gererent 
et quod maior populi pars a popularibus ducta sectaretur. xittamen 
etiam addit 40 ut id semper egisset ex quo comoedias scriberet 
ut populo quod bonum ac iustum esset suaderet ita nunc quoque 
se non reformidantem quae Cleo machinaretur bona 41 et iusta 
sua causa fretum quod optimum sibi uisum esset populo com- 
mendaturum esse. 

Quod ut faceret ipsa uel maxime temporis opportunitate 
Aristophanem commotum esse arbitror. Nam Athenienses qui 
prosperrime modo rem gesserant tunc Lacedaemoniis ultro pacis 
condiciones f'erre potuerunt auctoritatis uel dignitatis nullo detri- 
mento capto. Lacedaemonii autem quorum auctoritas cum bello 
per sex annos gesto fere nihil consecuti essent in magno dis- 
crimine esset quin aequis condicionibus pacem accepturi 
essent dubitari uix potuit. Ceterorum uero Graecorum qui 
quae Lacedaemonii promisissent quaeque ipsi sperassent adse- 
cuti non essent uel plurimos restituta commercia et securam 
patriorum festorum celebrationem bello pernicioso antelaturos 
esse constitit. 

Sed quamuis graue esset atque serium quod propositum 
ei erat tarn en iocose tantum et hilare quae est natura comicae 
artis Aristophanes illud protulit. Adde quod haud ignorauit 42 



3« Bergk. Ar. fr. p. 97. de r. c. a. a. p. 323. 
s« Acb. 313 sq. 562. 123. 289. 526. 205. 302. 
w Ach. 3 JO 383. 402. 496. 633. Pac. 738. Vesp. 1051. Eq. 509. 
Bvrgk. c. a. r. p. 416 sq. 
«» Ach. 626 sq. 641. 
v -* Eq. 40. 644. 



— 32 — 

quocum res sibi esset minimeque eum fugit multitudinem com- 
moueri non posse nisi propositis commodis manifestis atque 
apertis utiiitatibus. Quare minim non est quod ipse bonam 
causam defendens omnibus eis artificiis usus est quibus populares 
populo persuadere solebant. Nam protulit ut id quod uoluit 
adsequeretur baud pauca a ueritate magis minusue abhorrentia 
neque dubitauit ipsas res gestas dcpratiare talesque effingere 
quales ei ad causam suam aceommodatissimae uidebantur. Et 
profecto etiam nunc Aristophanes omnium animos commouet 
rebus et ueris et fictis laetissime ita consoeiatis. 

Quod autem secutus est Aristophanes in Acharnensium 
fabula consilium ut ita dicam proprium et peculiare ut et pacis 
desiderio ^ 3 ciues adficeret et persuaderet eis pacem utique facien- 
dam esse id simplicissimo laetissimoque modo ita perfecit ut 
inaxime seriis sententiis iocosissimis nugis tanquam inuolutis 
iucundissima u pacis bona malis tvistissimis belli opponeret. 

Quare quaecunque bello deperdita uehementissime turn 
populus desiderabat ea ilium quidem facit consecutum qui in 
fabula pacem compGsuit priuatam cum hoste — Dicaeopolidem. 
Qui uacuus molestissima militia nullo metu hostium ex urbe 
abire potest quo uult et Dionysia rustica quae omnium sollem- 
nium facile laetissima et iucundissima diu iam ob tumultus 
bellicos populo in urbe compresso intermissa erant 45 atque 
Choas quarum dies festos cum Acharnensium fabula docta est 
reapse etiamnum imminentes se bello continuato omni anti- 
quitus tradita sollemnitate celebraturos Athenienses uix sperare 
poterant uberrima omnium rerum copia ante oculos spectantium 
celebrat. Restitutis deuique in pace commerciis undique Dicae- 
oj)olidi merces apportantur delicatissimae. 

Quae proposita pacis commoda talia esse quae fere omnia 
ad multitudinis cupiditates priuatasque utilitates spectent quis est 



« Hyp. Au. II. 343. 18 sq. ed. Mein. Ach. 52. c. Schol. 
** Ach. 959 sq. 
« Thesm. 1147. 



— 33 — 

qui in comico poeta reprehendat ? Et in summa gaudii ioco- 
rumque licentia Aristophanes quid re uera de pace speraret 
satis luculente declarauit. Qua composita quasi fundamentum 
communis istius perniciei quae manere ac ualere nequiret nisi 
belli temporibus euersum iri arbitratus est. 

Ac ne mala quidem belli quae ante oculos spectantium 
poeta noster ponit altius repetita sunt. Quern enim belli cupi- 
dissimum induxit Lamachus summa hieme aduersus hostes pro- 
ficisci cogitur : unde reuersus uulneribus acceptis ludibrium fit 
eius qui cum hostibus pacem fecit. Quanquam quae alia mala 
summa atque grauissima bello effecta essent multis Acharnen- 
sium locis de uniuersa reipublicae condicione uerba facieus 
Aristophanes docuit. Bello enim cum multitudinis dominatum 
licentiamque turn uel maxime imperium popularium augeri. 
Quocum artissime coniunctam esse ingenii morumque illam de- 
prauationem quae ad omnia uitae genera ac studia redundaret. 

Sed quo dignius odio populus bellum haberet Aristophanes 
ostendere conatus est quibus causis leuissimis et contemnendis 46 
bellum et exortum esset et porro gereretur. Pro eo autem ut 
simpliciter id quod sentiat dicat cupiditate ista quae sua tantum 
commoda suamque salutem spectaret bellum et excitaturu esse 
et porro geri — Aristophanes profitetur belli quod totam Grae- 
ciam euersurum esset causas fuisse quae priuatis utilitatibus 
ducti sycophantae aduersus Megara moliti essent et quae trium 
ancillarum gratia Pericles fecisset decreta Megarica. In quibus 
quamuis uerum sit Atheniensium cum Megarensibus conten- 
tione 47 et prohibitis 48 a Pericle Megarensium commerciis uel 
maxime bellum exarsisse tamen singulae quaeque commen- 
ticia sunt atque ficta. Neque enim indagare uoluit Aristophanes 
in ea comoedia quae uerae belli causae fuissent — quas ilium 
quidem penitus perspexisse non negauerim — et has ueras 



*6 Pac. 600 sq. Plut. Pericl. 30. 

« Schol. Pac. 609. Nub. 302. Pac. 246. 

« Plut. Nic. IX. Thuc. I. 127. 145. 



— 34 - 

causas prolatas coram populo in theatium congregata non ita 
utilem operam sibi praebituras esse intellexit. Adde quod Ari- 
stophanes quamnis admiraretur Periclis ingenium atque uirtutem 
tamen qua erat ratione eundem reprehendit quod et ipse sese 
iam extra leges extulisset et multitudinis dominatus licentiaeque 
uerus esset auctor 49 . Quare cui uiuo iam alii comici poetae non 
pepercerant ilium ipse quoque palam adgredi non dubitauit 
atque poetarum potestate usus ex rebus uere gestis libero in- 
genio nouas quasdam res effinxit. 

Iam uero hoc talibus causis exortum bellum quo'd ciuibus 
nihil etiamnum nisi calamitates perniciemque attulerit ut per- 
maneat istos uel maxime operam dare Aristophanes in Achar- 
nensium comoedia profitetur qui commode se in hac omnium 
rerum perturbatione cupiditates suas expleturos intellexerint. 
Quos esse ait populares illos qui iure suo timeant ne pace 
composita auctoritatem et potentiam perdant et permultos istos 
iuuenes turbulentos rerumque nouarum studiosos qui cum gloria 
praedae aliquantum e bello se reportaturos esse sperent. Ac 
contra studia istorum hominum uana et perniciosa ut alias 
semper ita in nostra quoque fabula Aristophanes uehemen- 
tissime contendit nee unquam declarat pacem obtineri posse 
nisi illis e ciuitate eiectis. Quare ostendit quomodo cum populus 
imperare sibi uideatur re uera ciues isti turbulenti ac facundi 
populo imperent. Quos omnium mendaciorum atque calumni- 
carum peritos non reipublicae salutem sed lucrum suum et pri- 
uatas utilitates sequi. Ita eos et quod de pecunia publica 
supersit quaeque socii largiti sint domum suam auertere et 
qui dediti ipsos adulentur illos amplissimis ac luculentissimis in 
republica muneribus ut legationibus atque imperiis praeficere. 
Ab eis denique qui corrumpantur a partibus re uera omnes 
lites diiudicari et grauissimas omnes res publicas administrari. 
Ciues autem miseros esse contentosque eis quae isti reliqua 



*» Plat. Gorg. p. 515. a. 



— 35 - 

fecerint et inseruire perficiendis illorum consiliis: quippe qui 
errore capti omnique propria uoluntate expertes totos se finxe- 
rint et accommodarint ad illorum arbitrium et nutum. lam uero 
quomodo isti homines et fictis impudenter legationibus et falso 
promissis exterarum gentium auxiliis efficere studeant ut bellum 
ipsis utilissimum perniciosissimum ceteris omnibus quamlongissime 
trahatur luculentissime Aristophanes in Acharnensium fabula 
docet. 

Quibus omnibus effici denique unit poeta ut ciues qui 
fabulam spectent arbitrentur pacem utique faciendam esse 
quamdiu commode illud quidem temporum opportunitate fieri 
possit ne temporibus iniquioribus adquiescendum sibi sit in 
pace quae minus sit ex ipsorum uoto et sententia 50 . 

lam illam comoediae sententiam Aristophanes in tribus 
uel maxime fabulae personis insigniter descripsit atque expli- 
cauit. Ita enim has personas induxit ut earum unamquamque 
suscipientem faceret causam uniuersi cuiusdam hominum generis 
uel potius ciuium factionis : quo facto quomodo ad illas quidem 
personas et bellum et pax pertinerent cum elegantia et arte 
declarauit. 

Atque ita pax quantos fructus ferat in Dicaeopolide, 
bellum quanta mala adferat in Lamacho, quomodo pruden- 
tissimo cuique agnoscenda utique sit necessitas pacis in choro 
Acharnensium senum cognosci licet. 

Ex quibus Dicaeopolis quern ipso nomine talem esse Ari- 
stophanes descripsit qui nihil 51 nisi iusta in ciuitate institui 
uellet ut princeps est rerum in fabula gerendarum ita primas 
agit. Qui et sana mente prudentiaque etAtticorum antiquorum 
ingenio praeditus ipsius poetae consilia ac sententias de republica 
gerenda defendit. Quid? quod nonnullis locis prorsus Aristo- 
phanis uel Callistrati uice fungitur quae illi euenissent Cleone 
inprimis auctore — ea ipse quasi de se professus. 



so Ach. 1020. 

si Ach. 500 seq. 661 sq. 

3* 



- 36 — 

Quod autem sentit de republica Dicaeopolis idem est illud 
quod antiqui Graeci animo ac mente penitus perceperant quod- 
que mornm legumque oboedientia cognoscitur. Quare nouis 
aetatis suae moribus aduersarius factus nihil magis desiderat 
quam ut pax utique fiat in qua non modo singulorum ciuium 
sed etiam uuiuersae ciuitatis salutem positam putat. 

Ultimis uero belli annis ut illud crederet uel maxime 
Dicaeopolis impulsus est. Nam ipse quoque adductus est ut 
agri sui uastationem passus in urbem confugeret: ubi carens 
omnibus iucundis uoluptatibus uitae rusticae in angustis aedi- 
culis exigua fortuna misere uixit. Neque effugit uarias iniurias 
illorum qui tunc rempublicam gerebant, sed excubandum adeo 
fuit ei quamuis aetate prouectiori ad moenia urbis. 

Quare cum intellexisset finem belli animis tandem ali- 
quando reconciliatis nullo modo exspectandum esse Dicaeopolis 
de rerum condicionibus meditatus causas earum leuiores existi- 
mauit quam ut eis adduceretur ut communium temporum cala- 
mitatem in perpetuum susciperet. Cumque perspexisset quam 
peruerse respublica Atheniensis admin istraretur et quomodo 
ciues fallerentur falso promissis auxiliis amplissimis ac popula- 
rium fraudulentis artificiis quae illi quidem aut non intelle- 
gerent aut uera putarent acerrimo belli studio liostiumque in- 
flammato odio paene occaecati tantum afuit ut putaret hominem 
sese simplicem de plebe ex istis rerum condicionibus unquam 
aliquid adsecuturum esse ut sibi ciuibusque etiam alia atque 
maiora mala futura esse prouideret ac praenuntiaret. 

Sed cum principibus reipublicae aperte palamque lacessitis 
eorumque administratione reipublicae dilucide exposita ciuibus 
suis non persuaserit Dicaeopolis non dubitat ipsam ciuitatem 
deserere ac suae ipsius saluti consulere pace priuata sibi et 
suis cum bostibus composita. Quam pacem acceptam non dissi- 
mulat territus Acharnensium ira et maledictis sed palam et 
coram omnibus ciuibus uoluptates eius adfluentius liaurit. Nam 
persuasum ei est causam suam bonam consiliaque sua recta esse: 
ut si prospere rem gesserit mox ciues consiliorum suorum ra- 



— 37 — 

tionem probaturi sint. Atque ita circura bello saeuiente ipse 
solus pace cum Lacedaemoniis composita tranquille ac laute 
uiuit praeclarissimis fructibus ex pace efflorescentibus et redun- 
dantibus. Quo postremo efficitur ut omues ab eo petant ut feli- 
citatem suam cum ipsis communicet et ut uictor denique cer- 
taminis cum belli studiosis instituti triumphum deportet. 

Quorum bellicosorum hominum quamuis magna Athenis 
multitudo fuerit tamen unus Lamachus in scaenam producitur 
qui illorum personam gerat. Quern re uera magis uirtute bellica 
quam ciuili prudentia spectatum hominem Aristophanes quamdiu 
inter uiuos ille quidem erat iocosissime semper 52 perstrinxit 
ipso nomine more comico per ridicuium detorto quamuis iuste 53 
de mortuo eo iudicaret. 

Atque in Acharnensibus Aristophanem existimo uoluisse 
Lamachum eum esse qui nouam aetatis suae rationem quasi 
uita ipsa exprimeret. Ita patriam ille neglegit propter utilitatem 
ac lucrum et quamuis iactarit modo perpetuo se aduersus 
hostes bellum gesturum esse iussus contra Boeotos proficisci 
inuito tantum et iniquo animo obtemperat. Quare cum uulne- 
ratus in scaenam profertur et misere lamentatur nemini pro- 
batur: quippe qui sua ipsius culpa ac stultitia in exitium prae- 
cipitatus sit. 

His uero duobus fabulae personis chorus denique Achar- 
nensium a quo nomen inditum est comoediae — tanquam 
tertia persona interponitur. 

Et profecto cum quod uoluit is qui primas agit celerius 
consecutus sit grege demum Acharnensium carbonariorum quasi 
in aciem cum pacis illo amico descendentium uigor quidani ac 
motus fabulae actioni accedit. 

Eodem autem modo quo Aristophanes suorum ciuium 
fabulam spectantium animos immutatum iri sperauit — Achar- 
nenses quos primo poeta temporum opinionibus praeiudicatis 



52 cf. in Acb. Pac. Holcad. fr. 

" Thesm. 841. Ran. 1030. cf. Fritzsch. ad Ran. p. 337. 



— 38 — 

corruptos et popularium peruersa in republica consilia secutos 
facit progrediente fabnla auctore eo quern Aristophanes quid 
ipse sentiret profiteri uoluit adducuntur ut eandem postremo 
rationem optimam sequantur quam ille quidem communis Grae- 
ciae Athenarumque salutis studiosus defendit. 

Ac certo consilio ductus personam chori Aristophanes 
Acharnensibus imposuit carbonariis „duris ilignis acernis" 54 . Illi 
enim quorum pagus Atticorum maximus fuit adeo ut mille pe- 
dites grauis armaturae in urbem mitterent 55 iam ipso belli 
initio cum hostes operam darent ut ipsorum uel maxime agros 
uastarent efflagitarant ut in aciem Pericles Athenienses 56 edu- 
ceret. Quod ut faceret ille qua 57 fuit animi constantia cum ad- 
ductus non esset odium eorum aduersus hostes atque cupiditas 
ulciscendi magis etiam aucta sunt atque incensa. 

Eis uero qui in Atheniensium contionibus auctoritate uale- 
bant de pacis necessitate persuadere re uera uel maximi fuit 
momenti. Quare multis quoque uerbis Acharnensium sententiae 
refelluntur. Et adducuntur denique ut omnes summo consensu 
et una uoce Dicaeopolidis qui pacem composuerit consilia ap- 
probent eundemque cum gaudio clamoribusque ad lautissimas 
epulas prosequantur. 

Sed ut reliquis qui in ciuitate sint belli studiosi per- 
suadeat Aristophanes quasi ambitione quadam ipsius populi 
gratiae ductus sese choro qui in comoedia populi uice fungatur 
ad pacis consilia traducto non magnopere curare ostendere 
uidetur. 

Atque quod re uera Acharnensibus doctis in republica 
perfectum est quantulum id cunque fuit uehementer uniuerso 
populo fabulam illam probatam fuisse ex eo iudicari potest 
quod primum ei certaminis praemium tributum est. 

Iam uero unum restat huic disputationi. 



™ Ach. 180 sq. 
ss Thuc. II 19. 

56 Thuc. II 19-21. Plut. Per. 32. 

57 Ach. 528. Pac. 502. 608. 1001. Th. I. 139. 140—4. 



- 39 - 

Ea enim Acharnensium parte ubi Aristophanes Dicaeopo- 
lidem induxit adeuntem Euripidem (quippe quae ad rem quae 
niaxime ageretur et ad pacis commendandae consilium non 
pertineret ac plus iusto ab rerum ordine declinaret) adducti 
sunt ut Aristophanem in Acharnensibus etiam alteium 58 consilium 
exagitandi Euripidis secutum esse statuerent. 

At pacis commendandae consilium iam negaui id esse quo 
uniuersa Acharnensium comoedia uel maxime contineretur : sed 
ab Aristophane consilium illud quasi instrumentum ornamen- 
tumque excogitatum dixi quo quod re uera non Acharnensium 
solum comoediae sed uniuersae suae poesi comicae propositum 
esset — ut uniuersam rempublicam Atheniensem libere perstrin- 
gendo quasi repraesentaret — etiam in hac Acharnensium fabula 
proferret. 

Atque ad hoc consilium si reuocauerimus ea quae ad 
Euripidem spectant non solum apta atque concinna sed etiam 
necessaria ilia quidem esse censebimus. Nam cum id ageret 
Aristophanes in Acharnensibus ut uniuersae reipublicae calami- 
tatem bello sane uel maxime cum procreatam turn altam et ac- 
censam ciuium ante oculos poneret necesse fuit eum animum 
aduertere etiam ad poesin qua populi mores tales quales esse 
possunt perfectissimi exprimendi fere sunt atque inprimis ad 
aetatis suae tragoediam quae ut ipsa respublica fracta ac paene 
profligata uidebatur. Et hercle omni dignitate et grauitate 
quam Aeschylus atque Sophocles secuti sunt magis magisque 
neglecta quasi in forum ilia descenderat ubi consiliorum mul- 
titudinis ministra atque adiutrix popularem causam defenderet. 

Atque istius tragoediae princeps fuit Euripides. 

Qui non solum omnibus rebus publicis post Periclis tem- 
pora immutatis artem quoque tragicam in omnes partes com- 
mutauit sed etiam ad communem intellegentiam se accommodans 



58 cf. Hieron. Mueller, in praef. ad Ar. Acb. interpr. germ. 
et al. 



- 40 — 

animos multitudinis ita mouit ut maiorem quotaimis commen- 
dationem haberet. 

Aristophanes uero cum uirtutis et honestatis uim quae 
quasi spirare uideretur atque expressa esset in Aeschyli et 
Sophoclis tragoediis iam nullam uideret esse in tragoediis Eu- 
ripidis non modo Euripidem auctorem deprauatae 59 tragoediae 
sed etiam tragoedias Euripidis eas existimauit ad quas uni- 
uersa immutatio moruni ingeniique referenda esset. Quare 
ex quo ad scribendum se contulit ilium quidem adgredi atque 
exagitare 60 nunquam intermisit. Quo se effecturum esse Ari- 
stophanes sperauisse uidetur ut non modo labem istam tra- 
gicae artis auerteret sed etiam prohiberet quominus tragoediis 
Euripidis homines illius aetatis ex quibus iuuenum inprimis 
studia in dies magis ille in se conuertebat corrumperentur. 

Iam uero maxime Euripidi haud iniuria exprobrata est 
uoua in tragoediis fabularum tractatio quae prorsus abhorret a 
fabularum tractatione quam in Aeschyli et Sophoclis tragoediis 
iuuenimus. Nam quae faoulis tradita essent eis Aeschylus 
diuinam aliquam necessitatem cognosci arbitratus est: Sopho- 
cles autem intima illis quidem et recondita consilia de rebus 
humanis contineri existimauit. Euripides uero fabulis illis usus 
est ad inueniendas et ad proponendas rerum condiciones qui- 
bus cum suorum temporum homines describeret turn suam ipsius 
sententiam exprimeret. 

Atque tragicam illam quae uocatur culpam Euripides 
non ad externam quandam fati necessitatem reuocauit — id quod 
Aeschylus atque Sophocles fecerunt — sed ex sola nefaria impo- 
tentia et ex moribus animoque eiusdem illius qui istam culpam 
in se contulisse dicebatur repetiuit. 

Itaque infelicissimi illi reges et principes qui apud Aeschy- 
lum et Sophoclem uel in summorum dolorum perpessionibus incre- 



59 Ran. 93. 

60 cf. Ach. Ran. Thesm. Pac. coll. Autolyk. Erechth. Polyi'd. 
Phoen. Proag. Amphiar. 



— 41 — 

dibili quadam uirtutis atque magnanimitatis specie quain et 
ingenii et corporis liabitu prae se ferebant animos spectatorum 
erigebant apud Euripidem miseri facti sunt mendici qui sor- 
didis pannis inuoluti 61 uerbis quae ex foro desumpta baud 
raro uidebantur saepe leuissimas res bilarius quam tristius 
proferebant. 

Atque haec quasi ui quadam extrinsecus ascita doloris 
misericordiaeque concitatio et uafritia ista uel summis heroibus 
imposita maxime in Aeharnensium fabula perstringuntur. 

Etenim Aristophanes in hac comoedia spectatores quasi inspi- 
cientes facit in uestiarium Euripidis mendicum atque ex ipsis 
ad summam humilitatem abiectis heroibus complures eis quasi 
ante oculos proponit. Ex quibus Telephum inprimis appellat 
qui quamuis fortis uir et rex fuerit tamen apud Euripidem 
claudus mendicus factus sit. Cuius nomine inscriptae ab Euri- 
pide fabulae quam alias quoque Aristophanes 62 et alii comoe- 
diarum scriptores 63 haud raro facetius significant in Achar- 
nensibus non solum uersus et singula dicta, sed etiam ipsae 
rerum condiciones per ludibrium detorquentur. 

Illam autem tragoediam inprimis Aristophanes uehemen- 
tissime perstrinxisse uidetur cum quod Telephus heroum quos 
Euripides in scaenam produxerat omnium longe miserrimus 
erat turn quod ea omnia quae in poesi Euripidea ipse quidem 
uituperabat in ilia tragoedia uel maxime extabant atque appa- 
rebant. Nam scripserat Euripides et istam tragoediam et quas 
alias fabulas Aristophanes in Acharnensibus nominat recens a 
disciplina Protagorae atque omnia in his tragoediis ad recen- 
tioris aetatis subtilem disserendi rationem reuocauerat. 

Atque illud dicendi studium artificiumque nouiciis sophi- 
starum doctrinis perfectum quo praediti et illius aetatis Athe- 



6i Ran. 826. 

62 Nub. 921. 888. Ran. 853. 863. 1447. Eq. 810 1237. Pac 127. 
Thesm. 517. Lys. 707. cf. Bergk. c. a. r. p. 136 sq. 

6 3 Alex. ap. Mcin. Ill 467. Amph. ap. Mem. 111. 313. Timocl. 
up. Mein. III. 593. 



— 42 — 

menses et homines isti quos in fabulis snis Euripides induxisset 
grauissima omnia fundamenta in quibns salus populi posita 
esset ut patrios mores instituta religiones audacter et impu- 
denter perturbarent ac propemodum funditus euerterent inprimis 
Aristophanes per ridiculum detorsit. 64 

Ex quibns omnibus facile denique apparere mihi uidetur 
quaecunque in Acharnensibus facetius significent Euripidem ea 
nullo modo contra consilium facere fabulae in qua Aristophanes 
id egerit ut communium temporum studia artesque quam sint 
praua noxia inania quasi manifestos documentis doceat atque 
exprimat. Nam reapse in Acharnensibus Aristophanes non so- 
lum bellum quaeque continuo bellum secuta essent sed multo 
magis uniuersam morum et ingenii immutationem hominum 
recentiorum adgressus est. 

Atque hoc loco commode finis faciendus fuit huic dispu- 
tationi nisi unum rcstitisset cuius mentionem tantum incohasse 
me paeniteat. Quare breuiter mihi dicendum esse statui et de 
tempore et de loco rerum in Acharnensibus gestarum. 

Sic autem existimo totam fabulae actionem intra terminos 
unius temporis atque eiusdem loci contineri. 

Res enim fictas fabulae quae re uera docta est Lenaeo- 
rum 65 diebus festis Gamelione anni Attici mense septimo qui 
idem fere est ac nostri anni mensis Ianuarius Aristophanes 
actas uoluit Anthesteriorum diebus festis Anthesterione anni 
Attici mense octauo qui idem fere est ac nostri anni mensis 
Februarius. Dionysia autem rustica Posideonis anni Attici 
mensis sexti qui idem fore est ac nostri anni mensis December 
a Dicaeopolide ut est ille pace modo degustata quasi furore 
quodam ac mentis insania concitatus non iusto suo tempore 
celebrantur. 

Eaque rerum actio continetur denique uno die secundorum 



64 Ach. 496 sq. et passim. 

65 Ach. hyp. I. fin. coll. Ach. 504. c. schol. cf. Boeckh. de 
Lenaeis in diss. litt. acad. Berol. a. 1819. 



— 43 - 

Anthesteriorum quae Ckoes uocantur inde a tempore antemeri- 
diano usque ad cenae tempus. 

lam uero locus 66 ubi fabulae res aguntur perpetuo est 
Athenis specie ornationis scaenae nunquam mutata nisi quod 
cum in Euripidis domum inspicitur quod uocant ixxvxlr^a 
aperitur. 67 

Atque initio quidem fabulae sine dubio scaena Athenis 
est in pnyce. Turn autem res aguntur ante Dicaeopolidis do- 
mum quae ut eius qui primas agit in medio scaenae pariete 
sita est. Quam domum in urbe ipsa esse a pnyce baud procul 
distantem Aristophanem uoluisse statuo. 

Nam quae celebrat Dicaeopolis Dionysia rustica in agro 
ilia ante uillam Dicaeopolidis fieri quominus putemus cum uerba 
poetae turn res ipsae refragantur. Immo uero ut alieno tem- 
pore ita alieno quoque loco Dicaeopolis Dionysia celebrat ita 
ut quae re uera in urbe celebrat ea in pago se celebrare quasi 
animo praecipiat. 

Deinde autem agitur ante Euripidis domum quam a sini- 
stra spectatorum ad dextram domus Dicaeopolidis sitam fuisse 
arbitror ita ut a dextra spectatorum et a sinistra domus Di- 
caeopolidis ad urbem uersus Lamachi domus repraesentata 
fuerit. Hoc enim modo domibus illis constitutis facillime effici- 
tur et ut Euripidis domus a cboro in orchestram a dextra 
spectatorum parte ingresso abesse aliquid uideatur et ut Dicae- 
opolis atque Lamachus in diuersas partes abeuntes et a diuersis 
partibus redeuntes in medio proscaenio obuiam sibi fiant sane 
baud parum aucta hilaritate. 

Et profecto qui existimarunt domus Euripidis Lamacbique 
clarissimorum uirorum quorum domus unumquemque Athenis 
cognouisse uerisimillimum est atque forum illud mercatorium 
a Dicaeopolide constitutum 68 in pago aliquo fuisse uel Dicae- 



66 Boeckh. 1. 1. p. 93. Geppert d. alt-griech. Buhne. Leipz. 1843. 
Schoenborn d. Sk. d. Gr. Lpz. 1858. p. 307. 

67 Ach. 408. 

ee DroysenUebersetz.d.Ar.lI.p.l72.Bodeh. l.gr.III.2 p.306sq. 



LIBRARY OF CONGRESS 



Hi llll 
003 059 652 3 % 

lam Bonnae postquam per duos annos et menses sex alumnos 
docui atque erudiui scholae Kortegarnensis a. h. s. duodesep- 
tuagesimo examina pro facilitate docendi absolui. Turn pu- 
blico magistri munere per annum in gymnasio Gnesnensi 
biennium in gymnasio Ratiborensi functus a. h. s. septuagesimo 
primo praeceptor creatus sum ordinarius gymnasii quod auspiciis 
floret municipii Francofurti ad Moenum. 



^ '■ u ■'■■■■■ ,■'•■ 



LIBRARY OF CONGRESS 




